X
< Toon menu

Hersenmetastasen

Hersenmetastasen zijn uitzaaiingen in de hersenen. Ze komen meestal voor bij mensen met een vergevorderd stadium van kanker. Hersenmetastasen kunnen de kwaliteit van leven ernstig aantasten en kunnen leiden tot de dood.

We kennen het volgende onderscheid:

  • Multipel: meerdere hersenmetastasen; dit is meestal het geval
  • Enkelvoudig: slechts 1 hersenmetastase in combinatie met metastasen buiten het centraal zenuwstelsel (CZS)
  • Solitair: slechts 1 hersenmetastase zonder metastasen buiten het CZS.

Hersenmetastasen treden meestal op in de grote hersenen en soms (ook) in de kleine hersenen.

Uitzaaiingen kunnen ook optreden in de hersenvliezen (leptomeningeale metastasen).
 

Gevolgen van hersenmetastasen

De aard en de ernst van de symptomen hangen af van: 

  • de plaats van de metastase(n)
  • de grootte van de metastase(n)
  • het aantal metastasen
  • de hoeveelheid vocht daaromheen (hersenoedeem). 

Hersenmatastasen kunnen de volgende klachten geven:

  • Hoofdpijn
  • Cognitieve stoornissen en gedragsstoornissen
  • Epileptische aanvallen (insulten)
  • Loopstoornissen
  • Spraakstoornissen
  • uitval van kracht en/of gevoel
  • Stoornissen in het zien
  • Duizeligheid
  • Tekenen van drukverhoging in de schedel: ernstige hoofdpijn, sufheid, braken

In een kwart van de gevallen treden de symptomen acuut op (binnen minuten tot uren) als gevolg van een epileptische aanval, bloeding, infarct of inklemming.
 

Oorzaken van hersenmetastasen

In de meeste gevallen is er sprake van uitzaaiingen van een longtumor, borsttumor of melanoom. Soms is de primaire tumor (nog) niet bekend.
 

Diagnostiek

De arts zal u vragen stellen over uw voorgeschiedenis en uw klachten. Daarna zal hij een lichamelijk en neurologisch onderzoek bij u doen. 

Zo nodig doet hij ook aanvullend onderzoek:

  • MRI-scan of CT-scan
  • Bij onbekende primaire tumor: X-thorax (longfoto) of CT-scan thorax/buik, hersenbiopsie
  • Bij bekende primaire tumor: vastleggen van tumoractiviteit buiten het centrale zenuwstelsel
     
Behandeling van hersenmetastasen

De arts kan verschillende behandelingen voorstellen.

De behandeling hangt af van de wens van de patiënt, de symptomen, de lichamelijke toestand, de aard van de tumor, de plaats, het aantal en de grootte van de hersenmetastasen, de mate waarin de ziekte buiten het CZS onder controle is en de levensverwachting.

Behandeling van de oorzaak

Bij patiënten met een enkelvoudige of solitaire hersenmetastase, een operabele tumor en/of noodzaak voor weefselonderzoek: operatie, eventueel gevolgd door bestraling van de gehele hersenen

Alternatieven:

  • Bij patiënten met 1-3 hersenmetastasen die elk kleiner zijn dan 3,5-4 cm: stereotactische radiotherapie waarbij alleen de metastase(n) bestraald worden
  • Bij patiënten met meer dan 3 hersenmetastasen en/of metastasen groter dan 3,5-4 cm, die in goede conditie zijn en geen tekenen van achteruitgang vertonen: totale schedelbestraling
  • Bij hersenmetastasen van tumorsoorten die gevoelig zijn voor chemotherapie of hormoontherapie: chemotherapie of hormonale therapie

Voorwaarden voor operatie en/of bestraling zijn een goede lichamelijke conditie, geen uitgebreide metastasering elders in het lichaam en geen progressie van de oorspronkelijke tumor.

Als niet aan deze voorwaarden is voldaan, wordt volstaan met uitsluitend behandeling van de klachten.

Behandeling van de klachten

Zonder medicijnen:

  • Voorlichting en ondersteuning bij psychische problemen, vooral angst en somberheid
  • Bij stoornissen in het cognitief functioneren of gedrags- en persoonlijkheidsveranderingen: eventueel doorverwijzing naar gespecialiseerd psychosociaal hulpverlener of lotgenotencontact
  • Ondersteuning van de naasten bij (dreigende) overbelasting

Met medicijnen:

  • Bij klinische verschijnselen van hersenoedeem: dexamethason
  • Bij radiotherapie: na afloop proberen de dosering te minderen en binnen enkele weken te staken
  • Als stoppen met radiotherapie niet lukt of niet gewenst is: streven naar de laagst mogelijke effectieve dosering
  • Bij hoofdpijn: naast dexamethason pijnstillers zoals opioïden (zie Pijn)
  • Bij epileptische aanvallen: medicijnen tegen epilepsie

Bovengenoemde medicijnen worden zo lang mogelijk doorgezet. Als de medicatie in de terminale fase niet meer kan worden ingenomen, wordt de medicatie gestaakt of op een andere manier toegediend. Bijvoorbeeld als zetpil, als neusspray of als injectie onderhuids of via het bloed.
 

Controle

Controle vindt plaats door de arts of verpleegkundige. Afhankelijk van de ernst van klachten is dit dagelijks tot wekelijks. De controle richt zich op klachten en neurologische uitvalsverschijnselen.